Restrukturyzacja firmy – jak bezpiecznie przeprowadzić zmiany i zbudować podstawy przyszłego rozwoju.

Analiza – dlaczego i kiedy firmy sięgają po restrukturyzację?

Przedsiębiorstwa decydują się na restrukturyzację z różnych powodów, ale zazwyczaj jest to odpowiedź na istotne zagrożenie strategiczne. Gwałtowne zmiany otoczenia rynkowego (np. spadek popytu, pojawienie się nowej konkurencji lub technologii), narastające problemy finansowe (utrata płynności, nadmierne zadłużenie) czy też nagły kryzys (pandemia, załamanie branży) – wszystko to mogą być czynniki zmuszające zarząd do podjęcia radykalnych działań. Przykładem jest okres po 2020 roku: wysoka inflacja i wzrost kosztu kapitału znacząco obciążyły przedsiębiorstwa, zwłaszcza te kapitałochłonne, utrudniając im finansowanie bieżącej działalności i obsługę długów. W efekcie w 2023 r. padł rekord – otwarto 4193 postępowań restrukturyzacyjnych (zdecydowana większość w trybie uproszczonym układowym) – co pokazuje, że wiele firm w Polsce stanęło w obliczu kryzysu i szukało ratunku w ochronie przed upadłością. Co ważne, trend ten dotyczy różnych sektorów: najwięcej restrukturyzacji dotyczyło handlu, budownictwa i transportu, ale także przemysł czy branże jak odzieżowa, spożywcza i technologiczna odnotowały liczne procesy naprawcze. Kryzys nie wybiera – zarówno duże korporacje, jak i firmy z sektora MŚP mogą znaleźć się pod presją konieczności zmiany kursu.

Warto podkreślić, że restrukturyzacja to nie tylko reakcja ratunkowa, ale często element szerszej, świadomej strategii. Najlepsze wyniki osiągają firmy, które nie czekają do momentu, gdy kasa świeci pustkami, lecz proaktywnie dostosowują się do zmieniających się warunków. Restrukturyzacja może być także następstwem nowej strategii biznesowej – np. zmiany modelu operacyjnego, wejścia na nowe rynki czy wdrożenia technologii wymagających przekształcenia struktury firmy. Kluczowe jest tu analityczne podejście: trafna diagnoza kondycji przedsiębiorstwa oraz dogłębna analiza danych finansowych i rynkowych stanowią fundament skutecznych działań zaradczych. Bez twardych danych zarząd może jedynie „leczyć na oślep”, dlatego profesjonalny audyt sytuacji bywa pierwszym krokiem w procesie restrukturyzacji. Co więcej, restrukturyzacja powinna być osadzona w długofalowej wizji – sama redukcja kosztów czy sprzedaż aktywów nie wystarczy, jeśli firma nie zdefiniuje na nowo swojej przewagi konkurencyjnej i sposobu generowania zysków po zakończeniu procesu naprawczego.

Przykłady – lekcje z udanych restrukturyzacji

Na szczęście wiele przedsiębiorstw pokazuje, że dobrze przeprowadzona restrukturyzacja może nie tylko ocalić firmę, ale wręcz uczynić ją silniejszą. Przykłady rynkowe dostarczają cennych lekcji dla kadry zarządzającej. Weźmy przypadek polskiej spółki gastronomicznej Sfinks Polska (sieć restauracji): jeszcze kilka lat temu nad firmą wisiało widmo bankructwa – generowała ona wielomilionowe straty i była nadmiernie zadłużona. Plan naprawczy oparty na restrukturyzacji zadłużenia (zawarciu układów z bankami) dał spółce tak potrzebny oddech, a równolegle przeprowadzono śmiałe zmiany operacyjne: zamknięto trwale nierentowne lokale i postawiono na lepsze lokalizacje oraz redukcję kosztów działania. Efekt? Po raz pierwszy od wielu lat Sfinks odnotował zysk netto, a poprawa wyniku operacyjnego potwierdziła skuteczność podjętych działań. Dzięki porozumieniu z wierzycielami i restrukturyzacji sieci restauracji firma uciekła spod topora upadłości i zyskała szansę na rozwój w sprzyjających warunkach rynkowych.

Innym przykładem jest odzieżowa marka Monnari. Spółka ta dekadę temu znalazła się na skraju likwidacji – w 2009 r. sąd ogłosił nawet jej upadłość, jednak firma dostała drugą szansę. Udało się zawrzeć układ z wierzycielami i wdrożyć gruntowną restrukturyzację finansową oraz operacyjną. Skutkiem była dramatyczna poprawa wyników: w ciągu kilku lat Monnari spłaciła większość długów, odnotowała zyski zamiast strat i odzyskała płynność. W 2011 r. miała jeszcze 5 mln zł straty, ale już w 2012 r. wypracowała 8 mln zł zysku netto i miała „wyczyszczony” bilans. Tak udana przemiana nie byłaby możliwa bez odważnych decyzji zarządu – skoncentrowania się na rentownych segmentach, zamknięcia nierentownych sklepów oraz restrukturyzacji zadłużenia. Podobne historie można mnożyć: Gino Rossi (obuwie), Sygnity (IT) czy Action (dystrybucja IT) to przykłady firm, które dzięki restrukturyzacji obniżyły koszty, zoptymalizowały działalność i powróciły na ścieżkę zysków. Analitycy zwracają uwagę, że to właśnie te spółki, które przeprowadziły restrukturyzację kosztową i dostosowały ofertę do realiów rynkowych, zaczęły wyraźnie poprawiać swoje wyniki finansowe pomimo niesprzyjającej koniunktury. Innymi słowy, kryzys został wykorzystany jako impuls do trudnych, ale koniecznych zmian – a te z kolei przełożyły się na odbudowę wartości firmy.

Warto zauważyć, że skuteczna restrukturyzacja nie sprowadza się jedynie do cięć i oszczędności. Często wiąże się z innowacjami i poszukiwaniem nowych dróg rozwoju. Firmy wychodzące z restrukturyzacji nierzadko wprowadzają nowe produkty, ekspandują na zagraniczne rynki lub zmieniają strukturę klientów, adresując bardziej rentowne segmenty. Przykłady pokazują, że kryzys może stać się katalizatorem kreatywności – zmusza organizację do zakwestionowania status quo i poszukania przewag tam, gdzie wcześniej ich nie dostrzegano. Dzięki temu przedsiębiorstwo po przejściach bywa bardziej odporne i konkurencyjne niż przedtem.